Een religieuze hond

Denkbeeldige realiteiten

IMG_0914-300x222 Een religieuze hond

Religieuze hond

Net weer een stukje gelezen uit het het boek 'Sapiens: A Brief History of Humankind' van Yaval Noah Harari. Weer realiseerde ik me iets waar ik niet echt blij van werd - maar dat gebeurt wel vaker, met andere dingen ook. Hij noemt in dit boek het vermogen van Sapiens om - anders dan de leeuwen, de apen en de vogels - denkbeeldige realiteiten te creëeren, waarmee deze Sapiens zich dan zou onderscheiden van de andere diersoorten - zeg maar.

Abstract
Zo worden bijvoorbeeld in religies grote groepen mensen, die eigenlijk vreemden voor elkaar zijn - die elkaar niet eens kennen - met elkaar verbonden. De Turk hier voelt zich verbonden met de Turk in Turkije. Of in iedere naamloze vennootschap, een rechtspersoon, zien wij een entiteit van min of meer vlees en bloed - die wij in elk geval als zodanig behandelen - ook al heeft zo'n N.V. niets van doen met een werkelijke persoon die je kunt aanraken, zien en voelen; deze bestaat louter als abstract, bedacht en dus fictief wezen. Probeer dit concept maar eens uit te leggen aan je hond. Dat lukt je nooit. De werkelijkheid als fictie is echt wel eigen aan ons mensen.

Koning
Dientengevolge zou Sapiens zich ook bijzonder snel hebben kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden, veel meer dan dat bij andere diersoorten het geval is. Zo schakelde het Franse volk in 1789 bijvoorbeeld bijna van de één op de andere dag over van de fictie van het geloof in de bijna goddelijke macht van de koning naar de fictie van het geloof in de soevereiniteit van het volk. Kunt u het tot nog toe nog allemaal volgen?

Populisme
Wat ik mij nou afvroeg is of hierin nu eigenlijk ook de kracht van het populisme schuilt. Hoewel een Trump en een Erdogan nu dan wel ver bezijden de feitelijke gebeurtenissen en de realiteit kunnen staan - een realiteit waarover de meesten van ons het eens zijn dat ze bestaat - dan kunnen zij met hun onophoudelijke gebrul toch nog wél in staat zijn voor de goedgelovigen onder ons, de minder zelf-denkenden onder ons, de minder observerenden onder ons, een denkbeeldige realiteit te creëeren, een mythe, een fictie, een sprookje, een schijnwereld, een soort zogenaamde waarheid.

Geblaf
'Nederland is nazistisch', hoorde ik Erdogan de afgelopen weken bijvoorbeeld veelvuldig schreeuwen. Er zijn eikels die hem geloven, hoewel híj steeds meer macht naar zich toetrekt en alle tegenstand al snel tot Gülen aanhang bombardeert. 'Obama heeft mij afgeluisterd', volhardt Trump, zonder dat afdoende - of zelfs ook maar enigszins - te bewijzen, noch te hóéven bewijzen, lijkt hij te denken (wat meneer Erdogan ook niet nodig lijkt te vinden wat betreft zíjn uitspraken). En hoewel dit geblaf dus nergens op gestoeld lijkt, zijn er toch een aantal mensen die deze gecreëerde mythes, die deze fictie blijkbaar geloven. En dat ook nog min of meer van de een op de andere dag. Ogenschijnlijk zijn Erdogan en Trump toch wel in staat om bepaalde mensen d.m.v. een mythe, met fictie, met een schijnwerkelijkheid - en hun grote bek - te verbinden.

Sukkel
Dat idee vind ik toch wel angstaanjagend. Minder angstaanjagend - zelfs weer enigszins geruststellend - vind ik het relativerende aspect van 'andere diersoorten' daarin. Dat impliceert dan namelijk wel weer een beetje 'niet één van de slimsten'. Ik blijf overtuigd van de hefboomwerking hiervan. Íkzelf zou namelijk nooit voor 'sukkel' uitgemaakt willen worden. Maar ik zal aan de andere kant niemand ooit uitmaken voor religieuze hond. Daarvoor ben ik zelf veel te religieus. Maar ik weet ook dat rationaliteit en voortbestaan (dat bedoel ik allereerst binnen het huidige leven - dus geen hemel en geen maagden!) innig met elkaar verbonden zijn. Als iemand zijn teckel echter evangeliseert... En deze ook nog leert knielen... Dan vraag je er wel om. Maar ik ben er gewoon nog steeds van overtuigd dat een ieder in staat is in te zien dat de wereld - en de werkelijkheid - groter is dan Erdogan's geschreeuw.